Qarabağ Universitetinin yaradılması təkcə yeni bir ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyətə başlaması deyil, regionda intellektual, sosial və elmi mühitin yenidən formalaşması deməkdir. Postmünaqişə dövründə dünyada aparılan araşdırmalar göstərir ki, məhz universitetlər dağıdılmış və ya uzun müddət inkişafdan kənarda qalmış regionlarda bilik əsaslı iqtisadiyyatın bərpasında əsas lokomotiv rolunu oynayır. Dünya Bankının məlumatlarına görə, münaqişədən çıxmış ölkələrdə ali təhsilə yatırılan hər 1 dollar orta müddətdə regionun iqtisadi aktivliyini təxminən 1,4–1,6 dollar artırır. Qarabağ Universiteti də bu qlobal tendensiyanın Azərbaycan modeli kimi çıxış edir.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov vurğulayır ki, Qarabağ Universiteti bölgədə yeni intellektual dinamika yaradan strateji layihədir və bu ali məktəb klassik universitet funksiyası ilə yanaşı, regional inkişaf mərkəzi rolunu da üzərinə götürür. Onun sözlərinə görə, “dünyada uğurlu regional universitet modellərinə baxdıqda görürük ki, bu ali təhsil müəssisələri yalnız kadr hazırlığı ilə kifayətlənmir, eyni zamanda innovasiya, tədqiqat və ictimai transformasiya mərkəzinə çevrilir. Qarabağ Universiteti də məhz bu missiyanı daşıyır”.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, regionlarda yaradılan universitetlər əhali axınının qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Məsələn, Cənubi Koreyada Seuldan kənarda yaradılmış regional universitetlər nəticəsində gənclərin paytaxta miqrasiyası son 20 ildə təxminən 18 faiz azalıb. Almaniyada isə “regional universitetlər – regional inkişaf” modeli çərçivəsində fəaliyyət göstərən ali məktəblərin yerləşdiyi ərazilərdə işsizlik səviyyəsi ölkə ortalamasından orta hesabla 2–3 faiz aşağıdır. Bu statistika Qarabağ Universitetinin gələcək perspektivlərini qiymətləndirmək baxımından da olduqca əhəmiyyətlidir.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd edir ki, Qarabağ Universitetinin əsas üstünlüklərindən biri onun sıfırdan, müasir çağırışlara uyğun konsepsiya ilə qurulmasıdır. “Bir çox köhnə universitetlər struktur və məzmun baxımından islahatlara çətin uyğunlaşır. Qarabağ Universiteti isə müasir kurikulumlar, tədqiqat yönümlü tədris və beynəlxalq əməkdaşlıq üzərində formalaşdırılır ki, bu da onun qısa müddətdə rəqabətqabiliyyətli ali məktəbə çevrilməsinə imkan verəcək”, – deyə o bildirir.
Azərbaycan üçün xüsusi müqayisəli təhlil göstərir ki, ölkədə ali təhsil müəssisələrinin böyük əksəriyyəti paytaxtda cəmləşib. Dövlət Statistika Komitəsinin son məlumatlarına əsasən, ali təhsil alan tələbələrin təxminən 65 faizi Bakı şəhərində təhsil alır. Bu isə regionların intellektual potensialının tam reallaşmasına mane olur. Qarabağ Universitetinin fəaliyyəti bu balanssızlığın aradan qaldırılması istiqamətində atılmış mühüm addımdır və regionların akademik xəritəsini yenidən formalaşdırır.
Kamran Əsədov sitat gətirir, bildirir ki, “Qarabağ Universiteti yalnız Qarabağ üçün deyil, bütövlükdə Azərbaycan ali təhsil sistemi üçün yeni standartlar formalaşdırmaq imkanına malikdir. Burada tətbiq olunacaq tədris, idarəetmə və tədqiqat modelləri gələcəkdə digər region universitetləri üçün də nümunə ola bilər”. O, xüsusilə vurğulayır ki, müasir dövrdə universitetlərin beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyi daha çox elmi tədqiqatların keyfiyyəti və beynəlxalq əməkdaşlıqla ölçülür.
Qanunvericiliyə uyğun olaraq Kamran Əsədov qeyd edir ki, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda ali təhsilin əsas məqsədlərindən biri milli inkişaf prioritetlərinə uyğun yüksək ixtisaslı kadr hazırlığının təmin edilməsidir. Qarabağ Universiteti bu baxımdan həm qanunun tələblərinə cavab verir, həm də dövlətin regionların bərpası və dayanıqlı inkişaf strategiyasına xidmət edir. Qanunda ali təhsilin elmi-tədqiqat fəaliyyəti ilə vəhdətdə aparılmasının vacibliyi xüsusi qeyd olunur ki, bu da Qarabağ Universitetinin tədqiqat yönümlü modelini hüquqi baxımdan əsaslandırır.
Dünya təcrübəsində postmünaqişə universitetlərinin uğurlu nümunələrindən biri Bosniya və Herseqovinadakı Sarayevo Universitetidir. Müharibədən sonra aparılan islahatlar nəticəsində universitetin beynəlxalq layihələrdə iştirakı 10 il ərzində 4 dəfə artıb, regionda elmi nəşrlərin sayı isə təxminən 2,5 dəfə yüksəlib. Oxşar yanaşmanın Qarabağ Universitetində tətbiqi, Azərbaycan elminin beynəlxalq görünürlüğünün artmasına real töhfə verə bilər.
Statistik müqayisələr göstərir ki, OECD ölkələrində regionlarda yerləşən universitetlərin məzunlarının yerli əmək bazarında məşğulluq səviyyəsi orta hesabla 70–75 faiz təşkil edir. Bu göstərici paytaxt universitetləri ilə müqayisədə daha yüksəkdir. Qarabağ Universitetinin də gələcəkdə regionda yeni iş yerlərinin yaranmasına, yerli iqtisadiyyatın bilik əsaslı inkişafına və gənclərin doğma ərazilərdə qalmasına ciddi təsir göstərəcəyi gözlənilir.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirir ki, Qarabağ Universitetinin uğuru həm də Elm və Təhsil Nazirliyinin həyata keçirdiyi sistemli islahatların nəticəsidir. Nazirliyin ali təhsildə keyfiyyətin artırılması, beynəlxalq akkreditasiya və tədqiqatların stimullaşdırılması istiqamətində atdığı addımlar bu universitet üçün möhkəm institusional baza yaradır. Bu yanaşma, dövlətin elm və təhsili strateji inkişaf aləti kimi gördüyünü bir daha təsdiqləyir.
Nəticə etibarilə, Qarabağ Universiteti regionda yeni intellektual dinamika yaradan, elmi, sosial və iqtisadi transformasiyanı sürətləndirən mühüm mərkəzə çevrilmək potensialına malikdir. Bu ali məktəb Azərbaycanın postmünaqişə dövründə bilik əsaslı inkişaf modelinin simvolu kimi çıxış edir və beynəlxalq təcrübə ilə uzlaşan strateji addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Bəhman Hüseynli